ปัญหาก้นบุหรี่ที่ถูกทิ้งเกลื่อนตามท้องถนนถือเป็นหนึ่งในปัญหาขยะที่จัดการยากที่สุดในโลก เพราะนอกจากจะมีขนาดเล็กและมองเห็นได้ยากแล้ว ยังเป็นขยะพลาสติกที่ใช้เวลาย่อยสลายนานหลายปี ในสวีเดน ก้นบุหรี่คิดเป็นกว่า 62% ของขยะในพื้นที่สาธารณะ และมีมากกว่า 1 พันล้านชิ้นต่อปี ส่งผลให้ภาครัฐต้องใช้งบประมาณจำนวนมากเพื่อทำความสะอาดเมืองทุกปี

ท่ามกลางปัญหานี้ Corvid Cleaning สตาร์ตอัปสัญชาติสวีเดน จึงได้เสนอแนวคิดที่แตกต่างออกไป ด้วยการอาศัย “อีกา” ซึ่งขึ้นชื่อว่าเป็นหนึ่งในสัตว์ที่ฉลาดที่สุดในโลก มาช่วยเก็บก้นบุหรี่แทนมนุษย์ โดยโครงการนี้ได้เริ่มทดลองแล้วในเมือง Södertälje ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันออกของประเทศสวีเดน

แนวคิดของโครงการคือ การฝึกให้อีกาที่อาศัยอยู่ตามธรรมชาติ ได้เรียนรู้การคาบก้นบุหรี่จากพื้นถนนไปหย่อนลงในเครื่องรับก้นบุหรี่อัตโนมัติ ซึ่งเมื่ออีกาทำภารกิจสำเร็จ เครื่องดังกล่าวจะจ่าย “อาหาร” เป็นรางวัลตอบแทน คล้ายกลไกการแลกของรางวัล ทำให้นกเกิดการเรียนรู้และทำซ้ำโดยสมัครใจ ไม่ได้ถูกบังคับ

ผู้ก่อตั้งโครงการอธิบายว่า เหตุผลที่เลือก “อีกา” เพราะอีกามีความสามารถในการใช้เหตุผล จดจำสิ่งที่เรียนรู้ และแก้ปัญหาได้ดี งานวิจัยก่อนหน้านี้ระบุว่า อีกามีระดับไหวพริบใกล้เคียงกับเด็กอายุระหว่าง 7–10 ปี ทำให้พวกมันสามารถเรียนรู้ขั้นตอนที่ซับซ้อนได้ เช่น การแยกก้นบุหรี่จากขยะอื่น การบินไปยังจุดที่ตั้งเครื่องรับก้นบุหรี่อัตโนมัติ และการเรียนรู้ว่าจะต้องทำแบบใดเพื่อที่จะได้รับของรางวัลเป็นสิ่งตอบแทน นอกจากนี้ อีกายังมีพฤติกรรมเรียนรู้จากกันและกัน ทำให้ความรู้สามารถแพร่กระจายในฝูงได้เองโดยธรรมชาติ

ในมุมของต้นทุน เมืองต่าง ๆ ในสวีเดนต้องใช้งบประมาณจำนวนมากในการกวาดและเก็บก้นบุหรี่ ซึ่งมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อชิ้นค่อนข้างสูง ผู้พัฒนาโครงการประเมินว่า หากใช้อีกาเข้ามาช่วย อาจช่วยลดค่าใช้จ่ายในการทำความสะอาดได้ราว 70–75% โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีคนสูบบุหรี่มาก เช่น สถานีขนส่ง สวนสาธารณะ และย่านการค้า

อย่างไรก็ตาม โครงการนี้ไม่ได้รับแต่เสียงชื่นชมเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีข้อถกเถียงจากบางฝ่ายที่ตั้งคำถามเรื่องสวัสดิภาพสัตว์และผลกระทบด้านสุขภาพของอีกา เนื่องจากก้นบุหรี่มีสารพิษตกค้าง แต่อย่างไรก็ดี ทางบริษัทยืนยันว่าโครงการดังกล่าวยังอยู่ในช่วงทดลองและมีการเฝ้าติดตามสุขภาพของอีกาอย่างใกล้ชิด โดยหากพบว่ามีความเสี่ยงต่อสุขภาพของอีกาก็พร้อมแก้ไขหรือยุติโครงการในทันที

โครงการของ Corvid Cleaning ไม่ได้สะท้อนเพียงความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีหรือความสามารถในการออกแบบระบบของมนุษย์เท่านั้น หากแต่ยังชวนให้ตั้งคำถามสำคัญต่อสังคมว่า

“ในเมื่อมนุษย์สามารถฝึกสัตว์ป่าให้เรียนรู้การเก็บขยะได้ เหตุใดมนุษย์ด้วยกันเองจึงยังไม่สามารถเปลี่ยนพฤติกรรม และปลูกฝังให้ทิ้งขยะอย่างถูกที่ได้อย่างจริงจัง”

ที่มา: ecowatch, theguardian